Vorige week vroor het voor het eerst een paar graden 's nachts, en twee straten verderop spoot er dinsdagochtend water uit de gevel. De buitenkraan had de nacht niet overleefd. De aannemer moest de muur openbreken, er kwam een nieuwe leiding in, en de rekening liep op tot bijna vierhonderd euro. Dat voorkom je met een klusje dat vijf minuten kost.
Waarom een buitenkraan zo makkelijk kapotvriest
Water zet uit zodra het bevriest, met zo'n negen procent in volume. Een gewone buitenkraan heeft geen keerklep die dat opvangt, in tegenstelling tot de kranen binnen in huis. Blijft er water in de kraan of in het laatste stuk leiding staan, dan loopt de druk bij vorst zo hoog op dat de kraan barst of de leiding scheurt. Je merkt daar meestal pas iets van zodra het weer dooit en het water via de muur, de kruipruimte of de fundering naar binnen sijpelt. Tegen die tijd is de schade al gebeurd.
De rekening blijft ook niet altijd bij de loodgieter. Een lekkage die weken onopgemerkt doorloopt, tast voegwerk aan, trekt schimmel in de spouwmuur en kan zelfs de vloerbedekking binnenshuis ruïneren. Bij oudere woningen, waar de leidingen vaak minder diep en minder goed geïsoleerd liggen, gaat dit sneller dan mensen denken.
Wanneer je actie moet ondernemen
Er is geen vaste kalenderdatum voor, maar wachten tot de eerste vorstwaarschuwing is riskant. Volgens cijfers van het KNMI valt de eerste vorst in het binnenland tegenwoordig gemiddeld rond 21 oktober, maar in sommige jaren vriest het al eind september. Woon je op de hogere zandgronden of in een polder, dan heb je vaker met vroege nachtvorst te maken dan iemand die dicht bij zee woont. Sluit de kraan daarom liever half oktober al af, dan dat je het risico neemt om het te vergeten tijdens een onverwachte koude nacht.
Terwijl je toch buiten bezig bent met het najaarsonderhoud: check gelijk of je dakgoten al vol liggen met blad. Verstopte afvoeren en een bevroren buitenkraan hebben iets gemeen, je merkt het pas als het al misgaat.
In vijf stappen je buitenkraan aftappen
Het klinkt ingewikkelder dan het is. De meeste huizen met een standaard buitenkraan doe je zo:
- Haal alles los. Koppel de tuinslang, sproeier of sproeicomputer los. Achtergebleven water in een slang bevriest snel en zet dan druk op de kraan.
- Zoek de binnenafsluiter. Bijna elke buitenkraan heeft een eigen stopkraan binnenshuis, vaak in de meterkast, kruipruimte of onder het aanrecht. Draai die dicht zodat er geen water meer naartoe stroomt.
- Zet de buitenkraan open. Laat het restwater dat nog in de leiding en de kraan zit weglopen. Bij een kraan op een hoger punt dan de afsluiter helpt het om de leiding even los te koppelen of een aftappunt te gebruiken, zodat er echt niets blijft staan.
- Laat de kraan openstaan. Dat lijkt tegenstrijdig, maar een openstaande kraan geeft eventueel restwater de ruimte om uit te zetten zonder dat er iets barst.
- Isoleer wat zichtbaar blijft. Een simpele foamkap over de kraan, of isolatiemateriaal om het laatste stukje leiding, is bij oudere installaties een goedkope extra bescherming.
Kost je dit iets? Een foamkap ligt voor een paar euro bij de bouwmarkt, isolatiemateriaal voor de leiding niet veel meer. Vergelijk dat met de rekening van een aannemer die een muur moet openbreken, en de keuze maakt zichzelf.
Heb je een vorstvrije buitenkraan? Dan werkt het anders
Sinds een jaar of tien wordt de vorstvrije buitenkraan standaard geadviseerd bij nieuwbouw en renovaties. Het afsluitpunt zit daarbij niet buiten, maar diep in de muur op een plek waar het warmer is. Bij dit type kraan hoef je 'm 's winters niet af te sluiten, hij mag gewoon openblijven staan. Twijfel je welk type je hebt, kijk dan naar de steel: een vorstvrije kraan heeft een lange, dunne steel die tientallen centimeters de muur in loopt, terwijl een standaardkraan een kort huisje heeft dat vlak tegen de gevel zit.
En als het al te laat is
Merk je dat de kraan al bevroren is voordat je hem hebt afgesloten, forceer dan niets. Draai de kraan niet met kracht open of dicht en sla niet op de leiding. Bij lichte vorst van één nacht helpt het om voorzichtig met een föhn op de leiding bij de kraan te blazen, op lage stand en op enige afstand, tot het ijs smelt. Zie je scheuren of komt er water uit de muur zodra het dooit, schakel dan een loodgieter in voordat je de binnenafsluiter weer opendraait. Anders loopt het huis alsnog onder.
Het is ook het moment om breder naar de tuin te kijken. Blijft er na een fikse regenbui water op het gazon staan? Dat los je meestal met dezelfde soort aandacht op als de buitenkraan: klein onderhoud nu, geen grote schade later.
Dit kost je vijf minuten, een gesprongen leiding weken
De hele klus duurt korter dan een kop koffie, en je hoeft er geen gereedschap voor te kopen. Zet het gewoon in je agenda voor half oktober, of doe het meteen zodra je dit leest. En laat de tuin daarna nog niet los: met een vuurkorf zit je nog weken langer buiten, ook als de buitenkraan allang is afgesloten.
